Sint Bonaventura

Bezieling en bezinning in het onderwijs

Leden schrijven


21-02-2020   "Rechtvaardiging van het bijzonder onderwijs is juist de kwalitatieve kracht en functie ter bevordering van sociale cohesie en integratie van minderheden" schrijft onze oud voorzitter Cees Akerboom in deze bijdrage over de betekenis van het bijzonder onderwijs in de huidige geseculariseerde samenleving. 


28-01-2020   Bill Banning schreef onderstaande reactie op een internet publicatie van de Onderwijsraad die op 28 01 2020 op de opiniepagina van het AD is gepubliceerd.

OPINIE

Dragen scholen op godsdienstige grondslag bij aan segregatie, aan de scheiding tussen bevolkingsgroepen? De Onderwijsraad komt met opmerkelijke conclusies. 

Een bijzondere kijk op sociale samenhang

Bill Banning 28-01-20,

De afgelopen tientallen jaren is vaak geopperd dat het beter zou zijn om het bijzonder confes­sioneel onderwijs af te schaffen. Met als redenering: het zou de ­segregatie, dat wil zeggen, de scheiding tussen bevolkingsgroepen, bevorderen. Zo zouden leerlingen op bijvoorbeeld katholieke scholen niet om leren gaan met niet-katholieke kinderen. Zoiets zou natuurlijk een kwalijke zaak zijn, want het onderwijs dient de kinderen / jongeren voor te bereiden op het leven en werken in de samenleving. De vraag is echter of die visie klopt. Dragen scholen op godsdienstige grondslag bij aan segregatie? Of meer positief geformuleerd: doen deze scholen aan burgerschapsvorming? Om deze vragen te beantwoorden worden hieronder zowel de visie van de Onderwijsraad als de praktijk van het katholiek middelbaar onderwijs besproken.

Uniek

Al ruim 100 jaar zorgt artikel 23 van de Grondwet ervoor dat we in Nederland vrijheid van onderwijs hebben, waarbij ouders de mogelijkheid hebben om – naast de openbare scholen van de overheid – bijzondere scholen op te richten. Deze bijzondere scholen vallen in twee groepen te verdelen. Enerzijds zijn er bijzondere scholen van godsdienstige aard zoals katholieke, protestantse, joodse en islamitische scholen. Anderzijds zijn er bijzondere scholen die gebaseerd zijn op een didactische visie, zoals Jenaplan- en Daltonscholen en Montessori-onderwijs. Uiteraard dienen zowel openbare als bijzondere scholen zich te houden aan de landelijke deugdelijkheidseisen en examennormen (de Onderwijsinspectie ziet hier op toe). Tegelijkertijd worden beide soorten onderwijs door de overheid gefinancierd. Een uniek onderwijssysteem dat in de wereld zijn gelijke niet kent.

De Onderwijsraad is het belangrijkste adviesorgaan voor de regering inzake onderwijsbeleid (en bestaat al ruim 100 jaar). Recentelijk heeft de Onderwijsraad een uitspraak gedaan over de kwestie in hoeverre basis- en middelbare scholen bijdragen aan segregatie dan wel maatschappelijke samenhang. Hier een korte samenvatting van de onderzoeksgegevens.

Sterk verschillend

Confessionele – katholiek en protestants – scholen dragen beduidend minder bij aan segregatie dan de gemiddelde basisschool in Nederland. Sterker nog, ze dragen vaak minder bij aan ­segregatie dan openbare scholen. Anders gezegd, confessioneel onderwijs draagt gemiddeld méér bij aan sociale samenhang dan openbaar onderwijs (voor openbare scholen is dit overigens per gemeente heel sterk verschillend).

Algemeen bijzondere scholen (Montessori, Dalton, Jenaplan) en vrije scholen (antroposofisch) dragen relatief veel bij aan segregatie naar opleiding en inkomen van ouders (op deze scholen zitten vaak kinderen van hoogopgeleide en rijkere ouders).

Scholen van ‘kleine religieuze stromingen’, zoals islamitische, hindoestaanse, evangelische of joodse scholen, dragen ook relatief veel bij aan segregatie (het gaat hier slechts om een kleine groep: enkele tientallen scholen). Opvallende uitkomst is dat de scholen van een kleine christelijke richting daarentegen (bijvoorbeeld het strenge reformatorisch onderwijs) het qua segregatie niet beter of slechter doen dan andere scholen.

Sociale samenhang

Uit de wetenschappelijke onderzoeksgegevens van de Onderwijsraad komt klip en klaar naar voren dat katholieke en protestants-christelijke scholen niet hoeven te worden afgeschaft. Integendeel, ze dragen – in verhouding – juist extra bij aan sociale samenhang, ook in de grote steden waar deze samenhang het meest op het spel staat.

Zo vormt bijvoorbeeld het katholiek onderwijs een krachtig concept om brede groepen leerlingen een pedagogisch thuis te bieden. Juist het low profile karakter van het Nederlandse katholieke onderwijs is haar kracht. Katholiek wil immers zeggen: open voor alles. Vanuit een positieve grondhouding heeft het katholiek onderwijs uiteenlopende visies en belevingen geïntegreerd, zodat hier sprake is van wat prof. dr. Hubert Hermans the Dialogical Self noemt (Radboud Universiteit). Kort samengevat komt deze visie hierop neer dat je als mens en als organisatie niet alleen met andersdenkenden communiceert, maar dat je die andere opvattingen en waardensystemen ook toelaat in je eigen denken en voelen. Op deze wijze ontwikkelt zich een innerlijke identiteit die niet statisch, maar juist zeer dynamisch is. In het eigen innerlijk spelen zich dan dezelfde processen af als in de samenleving volgens het klassieke motto: zo binnen, zo buiten en vice versa.

Wonderlijk genoeg past deze visie naadloos bij de ideeën zoals de vorige paus Benedictus XVI (Joseph Ratzinger) die al vele jaren geleden heeft ontwikkeld in dialoog met de atheïstische filosoof Jürgen Habermas. Ratzinger pleit voor het ontwikkelen van een meerstemmige, polyfone identiteit, die in staat is om in dialoog te staan met alle stemmen in de buitenwereld als waren het eigen stemmen. Deze visie heeft haar wortels in het Tweede Vaticaans Concilie, waarvan de inzichten helaas vaak verborgen blijven maar daarom niet minder waardevol zijn.

Visie van leerlingen

Bovenstaande visie op mens-zijn draagt bij aan de ontwikkeling van integrerend vermogen en draagt daarmee bij aan het voorbereiden op de multiculturele samenleving. Iedere docent lijkt me geroepen daar persoonlijk en professioneel aan bij te dragen in voortdurende interactie met collega’s, leerlingen, ouders en samenleving.

Zelf mag ik als docent dagelijks diepe vreugde ervaren in het werken met leerlingen vanuit bovengenoemde visie. Maar laat ik niet voor mezelf spreken, maar liever bovenbouwleerlingen van het d’Oultremontcollege in Drunen aan het woord laten. Zij zien in met name de vakken levensbeschouwing en maatschappijwetenschappen de burgerschapsvorming aanwezig; in de onderbouw is burgerschapsvorming zelfs een eigen vak.

- ‘Met levensbeschouwing (LB) praten we over hoe mensen zich met elkaar verbinden vanaf de moederschoot en hoe dit tot integratie leidt. Daarbij proberen we elkaar te begrijpen, hoe verschillend ook, we praten vaak over culturen en de binding van mensen’ (Lieke).

-  ‘Bij maatschappijwetenschappen (MW) en LB praten we over culturen, conflicten en over het diepgaand verstaan van elkaar’ (Esmee).

-  ‘Bij LB en MW geven we heel vaak onze eigen mening en hanteren we een multi-benadering. Hierdoor leer ik van meerdere verschillende culturen en religies, wat ik heel belangrijk vind’ (Eva en S. Cleef).

-  ‘Burgerschap leer ik bij LB, omdat we daar kijken naar verschillende kanten van elk geloof en niet alleen naar het katholieke’ (Kyan).

-  ‘We hebben een multi-benadering, omdat wij als school evenveel respect hebben voor iedereen, ondanks hoe die persoon is of welk geloof hij / zij heeft. Dat vind ik waardevol, want de lessen herinneren je eraan dat je soms een beetje moeite moet besteden om een ander te begrijpen’ (M. Kok).

Ook vanuit de praktijk blijkt dus dat confessioneel onderwijs heel goed kan samengaan met burgerschapsvorming. Er blijkt geen sprake te zijn van segregatie, integendeel, men ontmoet elkaar over de levensbeschouwelijke grenzen heen en verdiept zich in elkaar. Deze inzet leidt tot goede verstandhoudingen tussen uiteenlopende jonge mensen. Hierbij worden zowel de eigen identiteitsvorming als de sociale cohesie versterkt. Afschaffen van confessioneel onderwijs is dus echt niet ­nodig.

Dr. Bill Banning is onderwijspedagoog en theoloog en OMO-docent d’Oultremontcollege Drunen.

4-11-2019               Welke partij komt er nog 'echt op voor onderwijs?
NRC redacteuren Lamyae Aharouay en Mirjam Remie publiceerden onder bovenstaande titel een artikel op de binnenlandpagina van deze krant (10-11).  Nadat zij aangeven dat veel betrokkenen niet willen praten of niet met naam en toenaam in de krant willen (omdat "de onderhandelingen nog lopen"), wordt de voorzitter van Sint Bonaventura uitgebreid geciteerd.
" Het gevoel dat er potentiële bondgenoten in Den Haag zitten, dat is een beetje verdwenen", vat vakdocent godsdienstige vorming Willibrord van den Besselaar het gevoel onder collega's samen. " Dat geeft een machteloos gevoel." Wel woorden, geen daden - zo wordt er over Den Haag gedacht. En dan gaat het niet alleen over geld. "Het respect voor het vak is laag. DE overheid doet daaraan mee door het onderwijs te overvragen en niet serieus te nemen." zegt van den Besselaar.

4-3-2019               Staken, jazeker wel

Namens Bonaventura heeft Willibrord van den Besselaar, voorzitter van Sint Bonaventura, in het Katholiek Dagblad zijn visie op de acties en de staking op 15-3-2019 uit een kunnen zetten. Deze opinie bijdrage heeft het Katholiek Dagblad tegelijkertijd gepubliceerd met de visie van de voorzitter van CNV-Onderwijs, Loek Scheuler. De actieweek voor het onderwijs wordt op vrijdag 15 maart afgesloten met een Nationale Onderwijsstaking en een manifestatie in Den Haag. Actie in het primair onderwijs leidde vorig jaar al tot verbetering van het salaris en extra geld om de werkdruk in die sector aan te pakken. Maar daarmee zijn de problemen, waar naast het primair ook het voortgezet, middelbaar beroeps- en hoger onderwijs mee kampen, niet opgelost. En omdat in alle gesprekken de ministers maar blijven herhalen dat het kabinet geen extra geld beschikbaar heeft (niet dé oplossing, maar wel een voorwaarde om tot oplossingen te komen), moeten we wel andere manieren zoeken om ons punt te kunnen maken. 


4-2-2019                    Bona-Ventura

Jos Huijnen schreef tbv deze site de volgende bijdrage.

Bona is het goede Ventura het gaat gebeuren.

In het boek De geest uit de fles van Ger Groot las ik behartigenswaardige zaken over waar Bonaventura voor staat.

Nietzsche (1844-1900) verklaarde God dood. In de existentiefilosofie van de twintigste eeuw is het religieuze element gaandeweg verdwenen. Toch erkent zelfs een kritisch rationalist als Popper (1902-94) dat de mens zich uiteindelijk niet alleen door de ratio laat leiden, maar ook door de hartstocht. Het kiezen voor puur rationalisme is een geloofsdaad en berust op een moreel oordeel van de mens. *(1)

Bij Nietzsche zien we de centrale vraag waarmee de filosofische antropologie in de moderne tijd is komen te worstelen: Hoe ziet de wereld eruit, wanneer God niet meer bestaat? De mens zal zijn tragische roeping op zich moeten nemen met de welbewuste levenskracht, die vanaf dat ogenblik decentrale waarde in zijn moraal zal zijn. Bloem, du Perron, ter Braak verdedigen dat Zarathustra, boek van Nietzschede deugd van groothartigheid beoefent, die zich uit in het vermogen tot oprechte vriendschap en zelfs bereid is voor die vriendschap te gronde te gaan. Hier echoot Augustinus’ uitspraak: Men leert niemand kennen zonder vriendschap. Wat bij Kant en Hegel nog wel een rol speelde, de algemeenheid, verdwijnt bij Nietzsche en wordt tot individualiteit. Ook bij Kierkegaard (1813-55) is de waarheid subjectiviteit; aan elk individu eigen, voor elk individu anders. Het gaat hen om de dringende ethische vraag, hoe iemand gerechtvaardigd kan leven. Dat kan door af te dalen in het eigen diepste zelf. Hij noemt het hartstocht: het verlangen naar verlossing of verzoening op grond van de ervaring van het echec van de menselijke existentie.

Het klootjesvolk moet gewekt worden uit zijn met zichzelf tevreden burgerbestaan, zijn inauthentieke bestaan of oneigenlijke bestaan. *(2) Hij moet kiezen voor het tweede stadium op de levensweg, dat van de ethische mens, die het egoïsme overstijgt en zich stort in ethisch engagement. Er is echter een derde stadium. Activisme heeft niet het laatste woord, maar de hartstocht van de innerlijkheid en dit is precies de waarheid.* (3) Ieder moet zalig worden op zijn eigen wijze. I did it my way volgens Sinatra. Het is de individuele invulling van het levensproject, weggerukt uit de onwaarheid van het algemene of het “men” *(4) De mens is geroepen tot een opdracht, zoals het realiseren van het goede, rechtvaardige leven, maar hij weet dat hij dat nooit zal kunnen voltooien. Het goede is er nooit zonder het kwade. *(5) Als men het geloof niet meer kan aanvaarden, blijft een wereld, waarin de rede ook niet meer in staat is het gat te dichten tussen de wereld en een sluitend en coherent perspectief. *(6) De redelijkheid bevat niet de hoogste autoriteit. Niet de redelijkheid, maar het gemoed, de wil, heeft de soevereine zeggenschap, over de vraag, waar het mensenleven eigenlijk om draait. We moeten luisteren naar het hart, want dat klopt.

Misschien moet dat georganiseerd worden door facebook-communities, you-tube, meet-ups. Maar het ware te wensen, dat Bona bewegingen in gang kan zetten, die een appel doen op ons geweten, het goede te doen en te laten gebeuren, waar ongetwijfeld veel jonge docenten en hun leerlingen enthousiast van kunnen worden, in de geest van bovenstaande noties van een breed scala aan filosofen.

Jos Huijnen, Eindhoven, 2-2-2019

*(1)  Popper De open samenleving en zijn vijanden *(2) Sartre(1905-80) en Heidegger *(3)Kierkegaard *(4) Heidegger(1889-1976)  *(5) Camus (1930-60) *(6) Kierkegaard.